Linux temel komutlar: yeni başlayanlar için pratik liste
Sunucu yönetirken en çok kullanacağınız Linux komutları: dosya işlemleri, izinler, paket yönetimi, servis kontrolü ve ağ komutları.
Dosya ve klasör işlemleri
- pwd: Bulunduğunuz dizini gösterir.
- ls -la: Gizli dosyalar dahil ayrıntılı liste.
- cd klasor: Klasöre girer; cd .. bir üst klasöre çıkar.
- mkdir klasor: Klasör oluşturur.
- cp kaynak hedef: Dosya kopyalar (klasör için -r).
- mv kaynak hedef: Taşır veya yeniden adlandırır.
- rm dosya: Siler. rm -rf klasörü ve içindekileri geri dönüşsüz siler; dikkatli kullanın.
Dosya okuma ve düzenleme
- cat dosya: İçeriği ekrana yazar.
- less dosya: Uzun dosyayı sayfa sayfa okur (çıkmak için q).
- tail -f dosya: Dosyanın sonunu canlı izler; günlükler için idealdir.
- nano dosya: Basit metin düzenleyici (kaydet Ctrl+O, çık Ctrl+X).
- grep "metin" dosya: Dosyada metin arar.
İzinler ve sahiplik
Her dosyanın sahibi, grubu ve okuma/yazma/çalıştırma izinleri vardır.
chmod 644 dosya # sahip okur-yazar, diğerleri okur
chmod 755 klasor # sahip tam yetki, diğerleri okur-çalıştırır
chown kullanici:grup dosya777 gibi herkese tam yetki veren izinleri güvenlik riski olduğu için kullanmayın.
Sistem ve kaynak
- top / htop: Çalışan işlemler ve kaynak kullanımı.
- df -h: Disk doluluğu.
- free -h: Bellek durumu.
- uname -a: Çekirdek ve sistem bilgisi.
- whoami: Geçerli kullanıcı.
Paket ve servis yönetimi (Ubuntu/Debian)
sudo apt update # paket listesini yeniler
sudo apt upgrade -y # güncellemeleri kurar
sudo apt install nginx # paket kurar
sudo systemctl status nginx
sudo systemctl restart nginx
sudo systemctl enable nginx # açılışta başlatAlmaLinux ve Rocky Linux gibi dağıtımlarda apt yerine dnf kullanılır.
Ağ ve bağlantı
- ping alanadi.com: Erişim ve gecikmeyi test eder.
- curl -I https://alanadi.com: HTTP başlıklarını gösterir.
- ss -tulpn: Dinleyen portları gösterir.
- ip a: Ağ arayüzleri ve IP adresleri.
- wget URL: Dosya indirir.
Arşivleme ve yedek
tar -czf yedek.tar.gz klasor/ # sıkıştır
tar -xzf yedek.tar.gz # aç
scp yedek.tar.gz kullanici@IP:/hedef/ # sunucuya kopyalaGüvenli çalışma alışkanlıkları
Önemli komutları çalıştırmadan önce ne yaptıklarını anlayın, silme komutlarında yolu iki kez kontrol edin, değişiklik yapmadan önce yedek alın ve root ile değil yetkili bir kullanıcıyla sudo kullanarak çalışın. Komut hakkında yardım için man komut_adi ya da komut --help kullanabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Linux komutlarını ezberlemem gerekir mi?
Hayır. Sık kullandıklarınız zamanla oturur; gerisi için man sayfaları ve arama yeterlidir.
Hangi Linux dağıtımı yeni başlayanlar için uygun?
Ubuntu LTS ve Debian geniş topluluk desteği ve bol belgesiyle yeni başlayanlar için uygundur.
Ne yapmak istediğinizi yazın, paket danışmanı önersin.